در سال‌های اخیر بحث بازنگری و تعدیل برخی الزام‌های استاندارد در صنعت خودرو ایران شدت گرفته است. از یک سو قطعه‌سازان به‌واسطه افزایش هزینه‌ها، پیچیدگی فرآیندهای آزمون و اختلالات زنجیره تأمین خواستار تسهیلات زمانی و اجرایی شده‌اند؛ و از سوی دیگر سازمان ملی استاندارد و نهادهای نظارتی بر پایبندی به استانداردهای موجود و تدوین استانداردهای جدید تأکید دارند. این تحولات مستقیماً بر عرضه خودرو در بازار ایران، قیمت‌ها، کیفیت تولیدات داخلی و رقابت با محصولات وارداتی و منطقه‌ای تأثیر می‌گذارد.
وضعیت فعلی استانداردسازی در صنعت خودرو ایران
سازمان ملی استاندارد ایران هم‌اکنون اجرای ۸۵ استاندارد اجباری مربوط به خودرو را دنبال می‌کند و تدوین مجموعه‌ای شامل ۱۲۲ استاندارد تازه نیز به مرحله برنامه‌ریزی رسیده است. پیشتر پروژه استانداردسازی حدود یک‌هزار قطعه خودرو آغاز شده بود که تا کنون بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ قطعه استانداردسازی شده و نزدیک به ۲۰۰ تا ۳۰۰ قطعه در دست اقدام است. این روند نشان می‌دهد که هدف نهایی، رسیدن به سطوح بالاتر کیفیت و ایمنی و همچنین تقویت بومی‌سازی قطعات است.
نظارت و آزمون؛ خط قرمزِ کیفیت
محورهای نظارتی
نظارت سازمان استاندارد در دو محور اصلی متمرکز است: نخست کنترل مواد و قطعات مصرفی در تولید خودرو و دوم آزمون محصول نهایی (خودروهای شماره‌گذاری‌شده). حدود ۵۶ ماده مصرفی کلیدی از سوی شورای عالی استاندارد مشمول استاندارد اجباری شده‌اند و بر اینها نظارت مستمر وجود دارد.
قابلیت تشخیص کاهش کیفیت
آزمون‌ها و نمونه‌گیری‌های کیفی قادرند حتی کاهش کیفیت مواد اولیه را مشخص کنند. بنابراین هرگونه تلاش برای ارزان‌سازی نامناسب مواد اولیه، در فرایند آزمون‌ها نمایان خواهد شد و تبعات اجرایی و قانونی به دنبال خواهد داشت.
دلایل درخواست‌های تعدیل استاندارد از سوی قطعه‌سازان
قطعه‌سازان و خودروسازان در نامه‌ها و بیانیه‌های اخیر به چند نکته اشاره کرده‌اند: هزینه بالای رعایت برخی مولفه‌ها، طولانی بودن زمان آزمون‌ها که تولید را کند می‌کند، مشکلات ناشی از اختلالات اخیر در تأمین و تولید و نیاز به بازنگری در برخی رویه‌های نظارتی به‌منظور حفظ تعادل عرضه و تقاضا و جلوگیری از افزایش بی‌رویه قیمت خودرو در ایران.
تبعات فنی و اقتصادی حذف یا تأخیر در استانداردسازی
هر استانداردی که بر یک قطعه اعمال می‌شود، معمولاً شامل تغییرات طراحی و فرآیند تولید است. بازگشت از این تغییرات یا حذف یک استاندارد می‌تواند مستلزم طراحی مجدد و هزینه‌های بالاتر باشد که در بسیاری موارد بیش از هزینه اجرای استاندارد اولیه خواهد شد. علاوه بر این، بخش قابل‌توجهی از قطعات استانداردشده اکنون بومی‌سازی شده‌اند و مشکل قابل‌توجهی برای تطابق با استانداردها ندارند.
تأثیر بر بازار خودرو و قیمت‌ها در ایران
افزایش یا اجرای همزمان استانداردهای جدید می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه را محدود و قیمت خودروهای داخلی را تحت فشار قرار دهد؛ به‌خصوص در شرایطی که تقاضا بالا و ظرفیت تولید دچار نوسان باشد. از سوی دیگر، اجرای مناسب استانداردها به‌مرور کیفیت و ایمنی خودرو را ارتقا داده و ممکن است ارزش بازاری خودروهای داخلی را در بلندمدت افزایش دهد و هزینه‌های نگهداری و خسارت‌های ناشی از حوادث را کاهش دهد.
در مقایسه با بازار کشورهای خاورمیانه، خودروسازان ایران با چالش‌های متفاوتی از جمله محدودیت در واردات قطعات، مسائل ارزی و تحریم‌ها روبه‌رو هستند؛ بنابراین هر تغییر در استانداردها باید با توجه به ظرفیت بومی‌سازی، هزینه تمام‌شده و شرایط رقابت منطقه‌ای برنامه‌ریزی شود.
تأثیر بر مشخصات فنی، طراحی و عملکرد خودروها
استانداردها معمولا مستقیماً بر مشخصات فنی و ایمنی تأثیر می‌گذارند: سیستم‌های ترمز، کیسه‌های هوا، شاسی، سیستم سوخت‌رسانی و انتشار آلاینده‌ها از نمونه‌های مهم هستند. ارتقای استانداردها به معنای اعمال مشخصات دقیق‌تری در طراحی قطعات است که می‌تواند به بهبود عملکرد، دوام و ایمنی خودرو منجر شود. برای مصرف‌کننده ایرانی این به معنی خودرویی با قابلیت اطمینان بالاتر، هزینه‌های خدمات پس از فروش معقول‌تر و ارزش فروش مجدد بهتر است.
جایگاه بازار و استراتژی تولیدکنندگان
خودروسازان داخلی باید بین اجرای سریع استانداردها و جلوگیری از ایجاد شوک در عرضه و قیمت تعادل برقرار کنند. راهبرد پیشنهادی سازمان استاندارد نیز پلکانی بودن اجرای ۱۲۲ استاندارد جدید است؛ به‌طوری که استانداردهایی که زمان و هزینه کمتری برای اجرا نیاز دارند، زودتر به اجرا درآیند و موارد پیچیده‌تر فرصت بیشتری برای تطبیق داشته باشند.
چه انتظاری از جلوه بازار و مصرف‌کننده داریم؟
- عرضه خودرو: احتمالاً در کوتاه‌مدت نوسانات و تاخیرهایی در عرضه خودروهای جدید رخ دهد، اما در بلندمدت کیفیت عرضه افزایش می‌یابد.
- قیمت‌ها: فشار کوتاه‌مدت افزایشی ممکن است وجود داشته باشد، اما با استانداردسازی و کاهش هزینه‌های نگهداری، قیمت واقعی مالکیت خودرو برای مصرف‌کننده کاهش می‌یابد.
- انتخاب مصرف‌کننده: خریداران ایرانی بیش از پیش به ایمنی، کیفیت و هزینه نگهداری توجه خواهند کرد؛ این موضوع می‌تواند تمایل به خرید خودروهایی با استانداردهای بالاتر را افزایش دهد.
نتیجه‌گیری و راهکارها برای بازار ایران
اجرای استانداردهای جدید خودرو در ایران گریزناپذیر و در عین حال ضروری است؛ اما نحوه اجرا باید واقع‌بینانه و مرحله‌ای باشد تا به تولیدکنندگان و قطعه‌سازان فرصت تطبیق بدهد. همکاری نزدیک سازمان ملی استاندارد، وزارت صمت و صنعت خودرو، همراه با حمایت از بومی‌سازی قطعات و سرمایه‌گذاری در آزمایشگاه‌ها و مراکز آزمون، می‌تواند هم کیفیت را بالا ببرد و هم از ایجاد نوسان شدید در بازار و قیمت‌ها جلوگیری کند.
برای خریداران خودرو در ایران، دنبال کردن اخبار مربوط به استاندارد ۸۵ گانه و ۱۲۲ گانه و اطلاع از میزان تطابق خودروهای تولیدی با این استانداردها می‌تواند معیار مهمی در تصمیم‌گیری خرید و برآورد هزینه‌های آینده باشد.
گفتگو
نظر بگذارید
نظرات (4)
بالاخره یه نگاه متعادل... نه سخت‌گیری کورکورانه، نه ول کردن استانداردها. اگه درست اجرا شه بد نیست
تو کار قطعه‌سازی، تاخیر آزمون واقعا دردسره. ولی اگه کیفیت بیاد پایین، یه جاش می‌لنگه دیگه
این حرف که حذف استاندارد ارزون‌تره خیلی محل سواله، آخرش دوباره هزینه میندازن گردن مردم؟
به نظرم اصل قضیه اینه که استاندارد نباید فقط روی کاغذ بمونه، ولی یکهو هم فشار نیاد به تولید... باید پلکانی جلو برن