اختلاف بر سر واردات خودرو؛ ارز شخصی یا فشار ارزی؟

محدودیت واردات خودرو بار دیگر به موضوعی بحث‌برانگیز میان فعالان این حوزه و سیاست‌گذاران اقتصادی تبدیل شده است. در مرکز این اختلاف، دو پرسش اساسی قرار دارد: آیا واردات خودرو با منابع ارزی شخصی می‌تواند بدون فشار بر بازار ارز انجام شود و آیا توقف یا محدود کردن واردات، به‌تنهایی راه‌حلی برای مدیریت منابع ارزی کشور خواهد بود؟

مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، معتقد است استدلال‌های متفاوت و گاه متغیر برای محدود کردن واردات، روند تصمیم‌گیری را مبهم کرده و پاسخ به تقاضای موجود را به تأخیر انداخته است. از نگاه او، ادامه این وضعیت می‌تواند نااطمینانی را در میان واردکنندگان و سایر فعالان مرتبط با بازار خودرو افزایش دهد.

ادعای واردکنندگان درباره منافع مخالفت با واردات

دادفر مخالفت با واردات خودرو را صرفاً ناشی از مسائل اقتصادی و کمبود منابع ارزی نمی‌داند. او مدعی شده است که بخشی از مخالفان واردات ممکن است از نبود خودروهای وارداتی در بازار منتفع شوند. همچنین به گفته او، برخی جریان‌ها با ایجاد اختلال در مسیر واردات، زمینه تحقق درآمدهایی را که دولت از این بخش پیش‌بینی کرده است، دشوار می‌کنند.

با این حال، این موارد در حد دیدگاه و ادعای دبیر انجمن واردکنندگان خودرو مطرح شده است. در محتوای اظهارات منتشرشده، نام اشخاص مشخص یا اسناد مستقلی برای اثبات این ادعاها ارائه نشده است. بنابراین نمی‌توان این برداشت‌ها را به‌عنوان نتیجه قطعی درباره علت مخالفت با واردات خودرو تلقی کرد.

دادفر تأکید دارد که محدودیت واردات فقط واردکننده را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. از نظر او، این تصمیم می‌تواند بر مصرف‌کننده، درآمدهای دولت و فضای روانی حاکم بر بازار نیز اثر بگذارد. او معتقد است مشخص نبودن مسیر سیاست‌گذاری، ارزیابی شرایط را برای فعالان این حوزه دشوارتر می‌کند.

آیا ممنوعیت واردات خودرو به تأمین دارو کمک می‌کند؟

یکی از محورهای مطرح‌شده در این بحث، مقایسه واردات خودرو با واردات دارو و کالاهای اساسی است. دبیر انجمن واردکنندگان خودرو با چنین مقایسه‌ای مخالفت کرده و گفته است فرد یا شرکتی که خودرو را با منابع ارزی شخصی وارد می‌کند، در صورت توقف فعالیت خود لزوماً منابعش را به واردات دارو یا تجهیزات پزشکی اختصاص نخواهد داد.

از دیدگاه دادفر، مسائل مربوط به تأمین دارو باید در زنجیره تأمین همان حوزه بررسی شود. او بر این باور است که سیاست‌گذاری درباره واردات خودرو نیز باید بر اساس سازوکاری مستقل، شفاف و متناسب با ویژگی‌های همین بخش انجام شود. بر این اساس، ممنوعیت واردات خودرو نباید به‌طور خودکار به‌عنوان راهکاری برای حل مشکلات بازارهای دیگر در نظر گرفته شود.

نگرانی از محدودیت واردات خودرو با ارز شخصی

زمزمه‌های مربوط به محدود شدن واردات خودروهای کارکرده و خودروهای متعلق به ایرانیان خارج از کشور نیز با انتقاد انجمن واردکنندگان خودرو روبه‌رو شده است. دادفر می‌گوید وقتی خرید خودرو از محل دارایی و منابع خود افراد انجام می‌شود، استناد به کمبود ارز نیازمند توضیح دقیق و روشن است.

او همچنین تعدد اظهارنظرها از سوی دستگاه‌های مختلف را یکی از عوامل افزایش ابهام در بازار می‌داند. به گفته او، فعالان اقتصادی زمانی می‌توانند برای واردات برنامه‌ریزی کنند که ضوابط، منابع مجاز و محدودیت‌های احتمالی از سوی نهادهای مسئول با ادبیاتی مشخص و هماهنگ اعلام شود.

پاسخ بانک مرکزی درباره اثر ارز شخصی بر بازار

در مقابل، مهدی دارابی، دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی، اعلام کرده است که در شرایط فعلی برای واردات خودرو از سوی بانک مرکزی ارز تخصیص داده نشده و تأمین نیازهای ضروری در اولویت قرار دارد. از دیدگاه بانک مرکزی، بررسی اثر واردات نباید فقط به مرحله خرید خودرو و منبع اولیه پرداخت محدود شود.

دارابی توضیح داده است که حتی اگر فردی مقیم خارج، خودرو را با موجودی حساب خارجی خود خریداری کند، مرحله فروش در ایران می‌تواند پیامدهای ارزی داشته باشد. در این فرآیند، درآمد حاصل از فروش خودرو به ریال تبدیل می‌شود و اگر فروشنده بخواهد این مبلغ را دوباره به ارز تبدیل کرده و از کشور خارج کند، تقاضای تازه‌ای در بازار ارز شکل خواهد گرفت.

او برای توضیح این دیدگاه، مثالی فرضی مطرح کرده است: خودرویی که در خارج با ۳۰ هزار دلار خریداری شده، ممکن است پس از فروش در ایران مبلغ ریالی معادل ۶۰ هزار دلار ایجاد کند. تبدیل این مبلغ به ارز برای خروج از کشور، از نگاه بانک مرکزی، می‌تواند فشار جدیدی بر بازار ارز وارد کند. این مثال صرفاً برای توضیح سازوکار احتمالی بیان شده و به معنای اعلام نرخ قطعی یا سود حتمی واردات خودرو نیست.

اختلاف اصلی؛ تعریف اثر واردات بر بازار ارز

بانک مرکزی تأکید کرده است که با اصل واردات خودرو مخالفتی ندارد، اما در دوره‌هایی که منابع ارزی محدود است، ممکن است کاهش یا محدود کردن واردات ضروری تشخیص داده شود. این نهاد همچنین بر ضرورت شفاف بودن سازوکار واردات و مشخص شدن مسیر تأمین مالی تأکید دارد.

در سوی دیگر، واردکنندگان بر این نکته تمرکز می‌کنند که استفاده از ارز شخصی به معنای بهره‌گیری مستقیم از منابع بانک مرکزی نیست. اختلاف اصلی دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود: واردکنندگان منبع اولیه خرید خودرو را ملاک ارزیابی قرار می‌دهند، اما بانک مرکزی فرآیند فروش خودرو، تبدیل درآمد ریالی به ارز و احتمال خروج سرمایه را نیز بخشی از چرخه واردات می‌داند.

در نتیجه، بحث محدودیت واردات خودرو همچنان میان دو نگاه متفاوت ادامه دارد؛ یک نگاه بر امکان استفاده از منابع خارج از شبکه تخصیص ارز و ضرورت پاسخ به تقاضای واردات تأکید می‌کند و نگاه دیگر، پیامدهای مرحله پس از فروش را برای بازار ارز مهم می‌داند. تعیین تکلیف این اختلاف، به شفاف شدن مقررات و اعلام موضع هماهنگ دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.