سهم فولاد در قیمت خودروهای ایران؛ واقعیت یا بهانه؟

معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران می‌گوید افزایش‌های سنگین قیمت خودرو در بازار داخلی ارتباط مستقیم و محسوسی با قیمت فولاد ندارد. بر اساس محاسبات انجمن، فولاد تنها بخشی از هزینه تمام‌شده خودرو را تشکیل می‌دهد و حتی در بدترین حالتِ افزایش قیمت ورق، تأثیر آن نباید بیش از حدود ده درصد از قیمت نهایی خودرو باشد.

وحید یعقوبی در توضیح جزئیات گفت: یک خودروی شهری معمولی مانند کوئیک، تارا یا شاهین به طور میانگین حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن دارد که نزدیک به ۷۰ درصد وزن آن معادل حدود ۷۰۰ کیلوگرم از جنس فولاد است. با احتساب قیمت ورق فولادی در بازه‌های گذشته (حدود ۱۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم) سهم فولاد در یک خودروی یک میلیارد تومانی حدود ۷۰ میلیون تومان می‌شود. حتی با افزایش فعلی قیمت فولاد تا حدود ۱۵۰ هزار تومان، افزایش هزینه فولاد برای خریدار نهایی همچنان در محدوده چند ده میلیون تومان قرار دارد و باعث چندبرابری قیمت خودرو نمی‌شود.

یعقوبی تأکید می‌کند که گرانی‌های اخیر خودرو ناشی از عوامل دیگری است: نوسانات نرخ ارز، هزینه واردات قطعات، تحریم‌ها و محدودیت‌های تامین، سیاست‌های قیمت‌گذاری خودروسازان، مالیات‌ها و عوارض، هزینه‌های لجستیک و همچنین رفتارهای سفته‌بازانه در بازار. در نتیجه متهم کردن صنعت فولاد به عنوان عامل اصلی افزایش قیمت‌ها، ساده‌سازی بیش از حد مسئله و در مواردی فرافکنی است.

وضعیت عرضه ورق فولادی و انبارها

معاون انجمن تولیدکنندگان فولاد به آمار بورس کالا اشاره کرده و می‌گوید فولاد مبارکه به میزانی که سابق بر این ورق تولید و عرضه می‌کرد، همچنان عرضه‌ دارد و در اردیبهشت ماه نیز عرضه‌ها انجام شده است. او اضافه کرد که در بعضی مقاطع بیش از ۵۰ درصد عرضه‌ها در بورس کالا بدون خریدار مانده که نشان می‌دهد بازار ورق با کمبود فیزیکی مواجه نیست و حتی انبارهای تولیدی و توزیعی مملو از ورق فولادی است.

پیشنهاد برای شفاف‌سازی بازار

یعقوبی خواستار ورود دستگاه‌های نظارتی برای بررسی موجودی ورق فولادی در انبارها و عرضه آن به بازار شد تا شبهات مربوط به کمبود ساختگی یا احتکار برطرف گردد. به گفته او، حتی وقفه‌های کوتاه‌مدت در تحویل تعهدات تولیدکننده‌ها نهایتاً می‌تواند باعث افزایش موقتی چند درصدی قیمت خودرو شود و نه افزایش چندبرابری.

ابعاد بازار خودرو ایران و مقایسه با خاورمیانه

بازار خودرو ایران تحت تأثیر محدودیت واردات، قیمت ارز و سیاست‌گذاری‌های داخلی، بیش از بازارهای منطقه دستخوش نوسان قیمت است. در کشورهای همسایه که امکان واردات آزادتر و رقابت بین‌المللی بیشتر است، قیمت خودروها معمولاً رقابتی‌تر است و هزینه مواد خام مانند فولاد بخش کوچک‌تری از قیمت نهایی محاسبه می‌شود. در ایران، علاوه بر مواد اولیه، هزینه قطعات وارداتی، مونتاژ، استانداردها و تحریم‌ها بر قیمت تمام‌شده تأثیر زیادی می‌گذارد.

تأثیر مشخصات فنی و طراحی بر قیمت

مشخصات فنی

مشخصات فنی مانند حجم موتور (معمولاً بین ۱ تا ۱.۶ لیتر در خودروهای شهری)، نوع گیربکس، تجهیزات ایمنی و آلایندگی، و مصرف سوخت نقش مهمی در تعیین قیمت دارند. به‌عنوان مثال اضافه شدن سیستم‌های ایمنی فعال، کیسه هوا بیشتر و استانداردهای جدید، هزینه تولید را افزایش می‌دهد که ارتباطی به قیمت ورق فولادی ندارد.

طراحی و موقعیت بازار

طراحی بدنه، کیفیت رنگ، فرآیندهای شکل‌دهی و پرس ورق هم هزینه‌بر است، اما این هزینه‌ها مرتبط با فناوری تولید و فرآیندهای صنعتی است نه صرفاً قیمت ورق. همچنین خودروهایی مانند تارا و شاهین به دلیل موقعیت بازار و مخاطبان هدف، در رده قیمتی و سطح تجهیزاتی خاصی قرار می‌گیرند که تعیین‌کننده نهایی قیمت برای مصرف‌کنندگان ایرانی است.

نتیجه‌گیری برای خریداران و فعالان بازار

برای خریداران ایرانی مهم است بدانند افزایش عجیب و غیرمنتظره قیمت خودرو در بازار داخلی به مسائل ساختاری و سیاست‌گذاری مربوط است نه تنها به افزایش قیمت فولاد. شفافیت در عرضه ورق فولادی، نظارت بر بازار بورس کالا، و بررسی زنجیره تأمین قطعات از سوی نهادهای نظارتی می‌تواند به کاهش ابهامات کمک کند. در عین حال خریداران باید عوامل دیگر مانند نوسانات ارز، سیاست‌های فروش خودروسازان و هزینه قطعات وارداتی را در تحلیل خود در نظر بگیرند.