نسخه خودرویی پزشکیان برای کاهش بحران بنزین و هیبریدی

رییس‌جمهور مسعود پزشکیان با تأکید بر تسریع در اجرای اصلاحات سهمیه‌بندی بنزین و توسعه حمل‌ونقل عمومی، تولید خودروهای هیبریدی و دوگانه‌سوز را به‌عنوان راهکار اصلی کاهش مصرف سوخت مطرح کرده است. دولت فعلی در تلاش است با تغییر فناوری ناوگان و جایگزینی خودروهای کم‌مصرف، ناترازی انرژی را کنترل و فشار بر تأمین بنزین را کاهش دهد.

پیام به خودروسازان ملی

تمرکز سیاست‌گذاران روی خودروهای هیبریدی و دوگانه‌سوز پیامی روشن به خودروسازان داخلی دارد: در کنار واردات، باید تولید داخلی این فناوری‌ها تقویت شود تا صنعت خودرو از نقش صرف تولید کالای مصرفی به «بازوی اجرایی امنیت انرژی» تبدیل گردد. این رویکرد مستلزم بازنگری در مدل‌های تولید سنتی و تمرکز بر تکنولوژی‌های جایگزین است.

تبدیل صنعت خودرو به عامل امنیت انرژی

با توجه به کمبود نسبی بنزین و نیاز به مدیریت بهینه منابع، دولت انتظار دارد خودروسازان بخشی از تولید را به مدل‌های کم‌مصرف اختصاص دهند. چنین تغییری هم از منظر کاهش مصرف سوخت و هم از منظر تأمین مالی توسعه زیرساخت‌های نوین انرژی قابل توجیه است.

مزایای توسعه خودروهای هیبریدی

خودروهای هیبریدی که ترکیبی از موتور احتراقی و الکتریکی دارند، می‌توانند مصرف سوخت مایع را به‌طور چشمگیری کاهش دهند. این کاهش در مصرف بنزین فشار روی پالایشگاه‌ها را کم می‌کند و به ویژه در میان‌مدت نیاز به واردات بنزین را کاهش خواهد داد. علاوه بر این، هیبریدها پایداری عملکرد را در مسیرهای شهری و جاده‌ای حفظ کرده و در تعدیل ناترازی انرژی نقش مؤثری ایفا می‌کنند.

اثر بر اصلاح یارانه‌ها و چرخه توسعه

گسترش خودروهای هیبریدی می‌تواند فشار مالی دولت در بخش تأمین سوخت را کاهش دهد و منابع لازم برای توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک و نوآوری در صنعت خودرو را آزاد کند. افزایش نفوذ این خودروها می‌تواند اجرای اصلاحات یارانه سوخت را تسهیل و به ایجاد یک چرخه پایدار توسعه در صنعت خودرو کمک کند.

دوگانه‌سوزها؛ استفاده از مازاد ظرفیت گاز

در کنار هیبریدها، توسعه و نوسازی ناوگان دوگانه‌سوز (بر پایه گاز طبیعی) به‌عنوان یک راهکار استراتژیک مطرح است. ایران با داشتن ظرفیت تولید گاز طبیعی بالا، این امکان را دارد که با هدایت خودروی شخصی و بخشی از ناوگان سنگین به سمت مصرف گاز، از اتلاف ارز برای واردات بنزین جلوگیری کند.

جبران ناترازی بنزین با مازاد گاز

تحلیل وضعیت مصرف بنزین نشان می‌دهد تبدیل بخش قابل‌توجهی از ناوگان به دوگانه‌سوز و تولید خودروهای جدید با این فناوری می‌تواند ناترازی بنزین را تا حد زیادی با استفاده از مازاد ظرفیت گاز جبران کند. این اقدام علاوه بر کاهش هزینه‌های سوخت برای شهروندان و صنایع، فشار اقتصادی دولت برای تأمین سوخت‌های گران‌قیمت را کم می‌کند.

نیاز به حمایت دولتی و بازنگری سیاست‌ها

کارشناسان بر این باورند که وزارت صنعت، معدن و تجارت و خودروسازان باید از مدل‌های تولید سنتی فاصله گرفته و برنامه‌های توسعه‌ای خود را حول محور تکنولوژی‌های جایگزین بچینند. این گذار بدون حمایت‌های ویژه دولتی میسر نخواهد شد: ارائه تسهیلات ارزان‌قیمت برای نوسازی ناوگان، حمایت از تحقیق و توسعه برای بومی‌سازی قطعات موتورهای هیبریدی و سیستم‌های مدیریت انرژی و بازنگری در تعرفه‌ها برای تسهیل ورود فناوری‌های پیشرفته تولید خودروهای سبز از جمله اقدامات لازم است.

هدف‌گذاری تولید و مدیریت سبد سوخت

در چارچوب برنامه پنج‌ساله توسعه، مدیریت بهینه سبد سوخت یکی از محورهای مهم تعیین شده است و خودروسازان موظف به اختصاص بخشی از تولید خود به خودروهای کم‌مصرف و پاک شده‌اند. هدف‌گذاری برای تولید نیم میلیون خودروی برقی و هیبریدی در سال، ضمن کاهش مصرف سوخت، می‌تواند بهره‌وری صنعت و توسعه فناوری‌های نوین را ارتقا دهد.

هشدار کارشناسان: فرسودگی ناوگان و محدویت‌های برقی‌سازی

امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، می‌گوید تولید خودروهای برقی و هیبریدی توسط چند خودروساز داخلی آغاز شده اما برای تولید انبوه به منابع بیشتری نیاز است. او تأکید می‌کند که ورود هیبرید و برقی صرفاً راه حل نهایی کاهش مصرف سوخت و آلودگی نیست و باید به بحران فرسودگی ناوگان و توسعه زیرساخت حمل‌ونقل عمومی نیز توجه شود.

ابعاد فرسودگی ناوگان

کاکایی اشاره می‌کند که از میان ۲۷ میلیون خودروی موجود در کشور بیش از ۱۷ میلیون فرسوده‌اند؛ تاریخ مصرف بسیاری از این خودروها بسیار فراتر از استاندارد جهانی (۱۰ سال) است. به گفته او، چالش اصلی صرفاً مسائل ظاهری نیست، بلکه فرسودگی عمیق ناوگان است که در برنامه‌های توسعه پیشین به‌درستی مورد توجه قرار نگرفته است.

محدودیت‌های برقی‌سازی در شرایط فعلی

کارشناس صنعت خودرو هشدار می‌دهد که جایگزینی کامل با خودروهای برقی در شرایطی که سبد تولید برق کشور هنوز بر پایه سوخت‌های فسیلی است، لزوماً به معنای «پاک شدن» محیط‌زیست نیست. در مناطقی که مجبور به استفاده از مازوت هستیم یا با کمبود گاز مواجه‌ایم، انتقال آلایندگی از اگزوز خودروها به دودکش نیروگاه‌ها رخ می‌دهد. بنابراین، سیاست‌گذاری اقتصادی و اولویت‌بندی حمل‌ونقل عمومی باید پیش از هر چیز مورد بازنگری قرار گیرد.

حمل‌ونقل عمومی؛ کلید کاهش تقاضای سوخت

کاکایی و دیگر تحلیلگران بر تغییر اولویت از خودروی سواری به توسعه حمل‌ونقل عمومی تأکید دارند. او پیشنهاد می‌دهد بودجه‌ها به سمت توسعه ناوگان عمومی، به‌ویژه اتوبوس‌های برقی، هدایت شود. تولید اتوبوس برقی در کشور از سال گذشته آغاز شده و پیوستن این خودروها به ناوگان عمومی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در کاهش مصرف سوخت و آلودگی داشته باشد.

جمع‌بندی

نسخه خودرویی مطرح‌شده توسط دولت و تأکید بر هیبرید و دوگانه‌سوز، در صورت همراهی خودروسازان و حمایت‌های هدفمند دولتی، می‌تواند ابزار مؤثری برای کاهش ناترازی بنزین و بهبود امنیت انرژی کشور باشد. اما اجرای موفق این برنامه نیازمند نوسازی ناوگان فرسوده، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، و اولویت‌بخشی به حمل‌ونقل عمومی است. در نهایت، ترکیب روش‌های فناورانه و سیاست‌های هوشمندانه اقتصادی راه را برای کاهش مصرف سوخت و ارتقای کیفیت زیست‌محیطی هموار می‌سازد.