قولنامه صوری؛ شگرد تازه سرقت خودرو در معاملات آنلاین

معاملات خودرو در پلتفرم‌های اینترنتی، مسیر ارتباط میان خریداران و فروشندگان را کوتاه‌تر کرده است؛ اما همین دسترسی آسان، در صورت بی‌احتیاطی، می‌تواند فرصت مناسبی برای سوءاستفاده مجرمان فراهم کند. یکی از شگردهای جدید در این حوزه، حضور کلاهبرداران در نقش خریدار، تنظیم قولنامه و جلب اعتماد فروشنده برای فراهم کردن شرایط سرقت خودرو است.

در این روش، مجرم الزاماً با تهدید، زور یا رفتار مشکوک وارد معامله نمی‌شود. او ممکن است با ظاهری موجه، گفتاری محترمانه و حتی آمادگی برای امضای قرارداد، خود را خریدار واقعی نشان دهد. هدف اصلی نیز ایجاد این تصور است که معامله انجام شده و فقط پرداخت وجه یا انجام چند مرحله اداری باقی مانده است. در همین فاصله، خودرو از محل نگهداری خود خارج و به سرقت برده می‌شود.

بر اساس توضیحات وحید سلطانی پاجی، جرم‌شناس و مدرس دانشگاه پلیس، در برخی پرونده‌ها مجرمان پس از مشاهده آگهی فروش خودرو، به محل سکونت فروشنده مراجعه می‌کنند، خودرو را می‌بینند و برای جلب اعتماد بیشتر، قولنامه نیز تنظیم می‌کنند. سپس با بهانه‌هایی مانند آماده نبودن پول، انجام امور بانکی یا انتقال وجه در روزهای آینده، تحویل خودرو و تسویه حساب را به زمان دیگری موکول می‌کنند.

سناریوی سرقت خودرو با استفاده از قولنامه

روند این شگرد معمولاً با شناسایی آگهی فروش خودرو در فضای مجازی آغاز می‌شود. مجرم پس از تماس با فروشنده، خود را فردی علاقه‌مند و آماده خرید معرفی می‌کند و با هماهنگی قبلی برای بازدید خودرو به محل سکونت یا محل نگهداری آن می‌رود. حضور در محل فروشنده، مشاهده خودرو و گفت‌وگو درباره شرایط معامله، ظاهری عادی و قابل قبول به این ارتباط می‌دهد.

پس از بازدید، متهمان ممکن است قولنامه‌ای تنظیم کنند تا فروشنده تصور کند خریدار تعهد قانونی برای پرداخت وجه دارد. با این حال، وجه معامله در همان زمان پرداخت نمی‌شود و خریدار ادعایی از فروشنده می‌خواهد برای تکمیل امور بانکی یا فراهم شدن مبلغ، چند روز صبر کند. فروشنده نیز ممکن است به دلیل وجود قولنامه، احساس کند خودرو عملاً فروخته شده و نگرانی جدی درباره نگهداری آن وجود ندارد.

در فاصله‌ای که فروشنده منتظر پرداخت وجه است، یکی از همدستان مجرم در فرصتی مناسب خودرو را از مقابل منزل یا محل پارک آن به سرقت می‌برد. پس از سرقت نیز افراد دخیل در این ماجرا می‌توانند با استناد به قولنامه و ایجاد این تصور که مالکیت خودرو به آنها منتقل شده است، وسیله نقلیه را به شخص دیگری واگذار کنند و بخشی از مبلغ معامله را به دست آورند.

به این ترتیب، یک سند ظاهراً عادی به ابزاری برای پنهان کردن سرقت و فریب اشخاص تبدیل می‌شود. فروشنده خودرو را در اختیار ندارد و هنوز وجهی نیز دریافت نکرده است. از سوی دیگر، خریدار دوم ممکن است بدون اطلاع از سابقه سرقت، تصور کند با مالک یا نماینده قانونی او معامله کرده و در نهایت خود نیز گرفتار یک پرونده متقلبانه شود.

چرا قولنامه به‌تنهایی امنیت معامله را تضمین نمی‌کند؟

قولنامه در معاملات خودرو می‌تواند بخشی از روند توافق میان طرفین باشد، اما صرف تنظیم آن به معنای پرداخت وجه، انتقال قطعی مالکیت یا ایمن بودن خودرو نیست. در شگرد مورد اشاره، مجرمان دقیقاً از همین تصور عمومی استفاده می‌کنند. آنها تلاش می‌کنند قرارداد را نشانه‌ای از جدی بودن معامله نشان دهند، در حالی که هدف واقعی‌شان ایجاد اعتماد و فراهم کردن امکان دسترسی به خودرو است.

از نگاه جرم‌شناسی، نکته مهم این پرونده‌ها استفاده از ظاهر قانونی برای پوشاندن رفتار مجرمانه است. مجرم ممکن است مانند یک خریدار عادی درباره خودرو پرس‌وجو کند، مدارکی ارائه دهد، قولنامه بنویسد و برای پرداخت مبلغ وعده بدهد. همین رفتارها می‌تواند تشخیص خطر را برای فروشنده دشوار کند و باعث شود مراقبت‌های لازم درباره سوئیچ، مدارک و محل پارک خودرو کاهش یابد.

وجود یک قرارداد، مسئولیت فروشنده برای حفظ خودرو تا زمان دریافت قطعی وجه و انجام مراحل قانونی انتقال را از بین نمی‌برد. تا زمانی که پول به شکل قطعی در حساب فروشنده ننشسته و تشریفات انتقال مالکیت انجام نشده است، تحویل خودرو یا در اختیار قرار دادن ابزارهای دسترسی به آن می‌تواند خطرآفرین باشد.

هشدار پلیس درباره شیوه‌های مختلف کلاهبرداری اینترنتی

سرقت خودرو با قولنامه صوری تنها یکی از روش‌هایی است که در معاملات اینترنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پرونده‌های منتشرشده از سوی پلیس فتا نشان می‌دهد کلاهبرداران در فضای آگهی‌های آنلاین از روش‌های متفاوتی برای جلب اعتماد فروشنده یا خریدار استفاده می‌کنند.

در یکی از پرونده‌هایی که پلیس فتا در مهرماه از آن خبر داد، دو متهم با مراجعه به آگهی‌های فروش خودرو، فروشندگان را به دریافت وجه از طریق رمزارز ترغیب می‌کردند. آنها پس از جلب اعتماد، خودرو را تحویل می‌گرفتند، اما پرداختی که درباره آن صحبت شده بود، واقعی نبود. این شیوه از نظر اجرای عملی با سرقت از طریق قولنامه صوری تفاوت دارد، ولی در هر دو روش، اعتماد طرف معامله و سادگی ارتباط در پلتفرم‌های آگهی‌محور مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد.

پلیس فتا همچنین درباره آگهی‌های جعلی فروش خودرو با قیمت‌های وسوسه‌کننده هشدار داده است. در این روش، کلاهبردار با ایجاد احساس فوریت، خریدار را تحت فشار قرار می‌دهد تا پیش از احراز هویت فروشنده، مشاهده خودرو و بررسی اسناد، مبلغی را به عنوان بیعانه پرداخت کند. بنابراین، هم فروشنده و هم خریدار ممکن است هدف عملیات مجرمانه قرار بگیرند.

وجه مشترک این پرونده‌ها، استفاده از فضای آگهی‌های اینترنتی برای برقراری ارتباط سریع، ساختن اعتماد و ایجاد شرایط مناسب برای جرم است. ظاهر موجه افراد، متن آگهی، قول پرداخت یا حتی قرارداد کتبی نباید جایگزین بررسی هویت، اسناد و وضعیت واقعی معامله شود.

توصیه‌های مهم برای فروشندگان خودرو

خودرو را پیش از دریافت کامل وجه تحویل ندهید

مهم‌ترین توصیه به فروشندگان این است که تا زمان تسویه کامل و قطعی، خودرو را از اختیار خود خارج نکنند. تنظیم قولنامه، وعده انتقال وجه در روزهای آینده یا ادعای انجام امور بانکی، تضمینی برای پرداخت نیست. تحویل خودرو باید هم‌زمان با دریافت قطعی وجه انجام شود و فروشنده نباید صرفاً بر اساس قول خریدار، وسیله نقلیه را در اختیار او قرار دهد.

فروشنده باید دریافت مبلغ را از طریق حساب بانکی خود بررسی کند و به تصویر رسید، پیامک ارسالی یا ادعای انتقال پول اکتفا نکند. تا زمانی که وجه قابل برداشت و قطعی نشده است، معامله از نظر عملی تسویه نشده و خودرو نباید تحویل داده شود.

هویت خریدار را به‌طور دقیق بررسی کنید

احراز هویت طرف معامله یکی دیگر از اقدامات ضروری است. مشخصات درج‌شده در مدارک معتبر باید با اطلاعات فرد حاضر در معامله تطبیق داده شود. ثبت شماره تماس، نشانی و سایر اطلاعات مرتبط با خریدار نیز می‌تواند در صورت بروز اختلاف یا وقوع جرم، به پیگیری موضوع کمک کند.

فروشنده نباید تنها به اطلاعاتی که در پیام‌رسان یا پلتفرم آگهی ارائه شده اعتماد کند. آگهی اینترنتی هویت واقعی فرد را تضمین نمی‌کند و لازم است اطلاعات طرف مقابل با مدارک معتبر و از مسیرهای قابل اتکا بررسی شود.

از سوئیچ و مدارک اصلی خودرو مراقبت کنید

تا قبل از تکمیل معامله، سوئیچ اصلی و یدک، مدارک مهم و اسناد مرتبط با خودرو نباید در اختیار فردی قرار گیرد که وجه معامله را نپرداخته است. حتی اگر خریدار قولنامه امضا کرده باشد، فروشنده باید کنترل خودرو و مدارک آن را حفظ کند. در اختیار قرار دادن این موارد می‌تواند امکان سوءاستفاده یا انتقال غیرمجاز را افزایش دهد.

خریداران نیز باید مراقب معامله مشکوک باشند

خطر تنها متوجه فروشندگان نیست. خریدار دوم در چنین پرونده‌ای ممکن است با تصور خرید قانونی، پول خود را به فردی بپردازد که مالک واقعی خودرو نیست. به همین دلیل، پیش از پرداخت وجه، باید هویت فروشنده و مالکیت رسمی خودرو بررسی شود و میان مدارک هویتی فرد، اسناد خودرو و اطلاعات مالک رسمی تطبیق انجام گیرد.

خریدار نباید تنها به قولنامه‌ای که فروشنده ارائه می‌کند بسنده کند. بررسی وضعیت حقوقی خودرو، اطمینان از امکان انتقال قانونی و انجام مراحل رسمی، بخش جدایی‌ناپذیر یک معامله امن است. اگر فردی برای پرداخت سریع پول، خودداری از بررسی مدارک یا انجام معامله خارج از مسیرهای قانونی فشار وارد کند، باید با احتیاط بیشتری رفتار کرد.

همچنین وعده‌های مبهم درباره انتقال مالکیت در آینده، پرداخت پس از تحویل خودرو یا ارائه اسناد ناقص، نباید عادی تلقی شود. در معامله خودرو، عجله و اعتماد بدون بررسی می‌تواند خریدار را درگیر اختلاف مالی و قضایی کند؛ حتی اگر او از سرقتی بودن خودرو یا جعلی بودن ادعاهای فروشنده اطلاعی نداشته باشد.

نقش اقدامات کارآگاهی و همکاری پلتفرم‌ها

وحید سلطانی پاجی با اشاره به ابعاد کارآگاهی این جرائم، شناسایی ارتباط میان پرونده‌های مشابه را اقدامی مهم برای کشف شبکه‌های مجرمانه دانسته است. بررسی شیوه‌های تکرارشونده، تطبیق اطلاعات اشخاص و خودروهای مطرح در پرونده‌ها و تحلیل ارتباط میان متهمان می‌تواند به شناسایی الگوهای مشترک کمک کند.

در این میان، همکاری پلتفرم‌های درج آگهی با مراجع انتظامی و قضایی نیز اهمیت دارد. فراهم کردن امکان ساده و سریع برای گزارش آگهی‌های مشکوک، رسیدگی به نشانه‌های هشداردهنده و اطلاع‌رسانی درباره روش‌های جدید مجرمان می‌تواند فرصت فعالیت آنها را کاهش دهد.

پلتفرم‌های آگهی محل ارتباط اولیه طرفین هستند و به همین دلیل، گزارش سریع موارد مشکوک از سوی کاربران و انتقال اطلاعات لازم به مراجع مسئول، در پیشگیری و پیگیری پرونده‌ها مؤثر است. البته رعایت اصول ایمنی از سوی شهروندان همچنان نخستین خط دفاعی در برابر این نوع جرائم محسوب می‌شود.

معامله امن خودرو فراتر از امضای قولنامه است

پرونده‌های مربوط به قولنامه صوری نشان می‌دهد که ظاهر یک معامله عادی می‌تواند برای پنهان کردن سرقت مورد استفاده قرار گیرد. مجرم با حضور در محل فروشنده، بازدید از خودرو و امضای قرارداد تلاش می‌کند رفتار خود را طبیعی نشان دهد. بنابراین، داشتن قولنامه یا انجام مذاکرات معمول نباید به‌تنهایی نشانه امن بودن معامله تلقی شود.

برای فروشنده، اصل اساسی این است که خودرو تا زمان دریافت قطعی وجه و تکمیل مراحل قانونی انتقال، در اختیار خودش باقی بماند. برای خریدار نیز بررسی مالکیت، هویت فروشنده، اسناد و وضعیت حقوقی خودرو پیش از پرداخت پول ضروری است. هیچ وعده‌ای درباره پرداخت آینده یا انتقال بعدی نباید جایگزین این بررسی‌ها شود.

پیشگیری از چنین جرائمی فقط با توصیه به احتیاط عمومی محقق نمی‌شود و به همکاری شهروندان، پلتفرم‌های آگهی، پلیس و مراجع قضایی نیاز دارد. با این حال، آگاهی در لحظه معامله می‌تواند مانع از آن شود که یک قرارداد ظاهراً معتبر، به پوششی برای سرقت خودرو یا فریب خریدار بعدی تبدیل شود.

در نهایت، اعتماد در معامله خودرو باید پس از احراز هویت، بررسی اسناد، دریافت قطعی وجه و رعایت تشریفات قانونی شکل بگیرد؛ نه پیش از آن. مجرمان حرفه‌ای ممکن است از رفتار محترمانه و ابزارهای ظاهراً قانونی مانند قولنامه برای جلب اعتماد استفاده کنند، اما دقت در روند معامله و خودداری از تحویل خودرو پیش از تسویه کامل، مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه در برابر این شگرد است.