با ابلاغ اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، خودروسازان و موتورسیکلت‌سازان داخلی موظف شده‌اند برای شماره‌گذاری محصولات تولیدی خود، به ازای هر چهار دستگاه تولیدی یک گواهی اسقاط معادل ارائه کنند. این تغییر که بر مبنای ماده ۷ اصلاحی آیین‌نامه تدوین شده است، سازوکار تأمین و استفاده از گواهی اسقاط را با روند تولید و عرضه خودرو پیوند می‌دهد و نحوه انتقال هزینه گواهی به قیمت نهایی و حقوق مصرف‌کننده را نیز مشخص کرده است.
چه الزام جدیدی برای تولیدکنندگان به وجود آمده است؟
بر اساس مقررات تازه، تولیدکنندگان داخلی باید برای هر چهار دستگاه خودرو یا موتورسیکلت تولیدی یک گواهی اسقاط از مراکز مجاز دریافت کنند. به عبارت دیگر، خودروسازان برای شماره‌گذاری محصولات خود باید معادل ۲۵ درصد تولید ماهانه را به صورت گواهی اسقاط در اختیار داشته باشند. این الزام، گواهی اسقاط را از یک هزینه جانبی به یکی از پیش‌شرط‌های لازم برای شماره‌گذاری تبدیل می‌کند و در صورت کمبود، روند شماره‌گذاری خودروها می‌تواند متوقف یا کند شود.
پیامدهای کمبود گواهی اسقاط
کمبود گواهی اسقاط فراتر از مشکلات اداری است و می‌تواند در عمل بر عرضه ماهانه خودرو، زمان تحویل به مشتریان و حتی جریان نقدینگی شرکت‌های خودروسازی اثر بگذارد. اگر تولیدکننده یا واردکننده نتواند گواهی مورد نیاز را تأمین کند، شماره‌گذاری محصولات وی تحت تأثیر قرار گرفته و به تبع آن عرضه بازار نیز دچار نوسان خواهد شد. از سوی دیگر، مراکز اسقاط موظف شده‌اند نیازهای تولیدکنندگان و واردکنندگان را تأمین کنند، بنابراین ظرفیت واقعی این مراکز و تعداد خودروهای فرسوده قابل اسقاط نقش تعیین‌کننده‌ای در اجرای این سیاست خواهند داشت.
نقش مراکز اسقاط در اجرای سیاست
مراکز اسقاط باید توانایی صدور گواهی به میزان مورد نیاز سازندگان را داشته باشند؛ در غیر این صورت، کمبود گواهی می‌تواند به گلوگاهی در زنجیره عرضه خودرو بدل شود. توان عملیاتی مراکز اسقاط و موجودی خودروهای فرسوده آماده اسقاط، شاخص‌هایی هستند که تعیین می‌کنند آیا این الزام می‌تواند بدون اختلال اجرا شود یا خیر.
تمهیدات برای جلوگیری از ایجاد گلوگاه در گروه‌های کاربری
آیین‌نامه برای جلوگیری از توقف فرایند شماره‌گذاری به دلیل کمبود گواهی در یک گروه خاص نیز راهکار پیش‌بینی کرده است. در صورتی که گواهی اسقاط تولیدشده در گروه‌های کاربری پایه پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان و واردکنندگان نباشد، وزارت صنعت، معدن و تجارت با تأیید سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌تواند بر اساس شرایط عرضه و تقاضا، گروه‌های کاربری را با هم ادغام کند یا اجازه استفاده از گواهی گروه‌های معادل را فراهم سازد. این سازوکار به کاهش ریسک توقف شماره‌گذاری ناشی از تهی بودن یک گروه خاص کمک می‌کند.
قیمت‌های مصوب گواهی اسقاط
بر پایه سازوکار تعیین‌شده در سامانه نوسازی ناوگان، قیمت گواهی اسقاط برای خودروهای سواری ۶۰ میلیون تومان تعیین شده و برای خودروهای دیزلی سبک و سنگین، هر کدام قیمت ۱۲۰ میلیون تومان اعلام شده است. از آنجا که شرکت‌ها باید برای بخشی از تولید خود گواهی تهیه کنند، تغییر در قیمت این گواهی می‌تواند بر هزینه‌های تولید و عرضه اثرگذار باشد، اما مقررات جدید تلاش کرده‌اند مانع از آن شوند که هزینه‌های اضافی بلافاصله به مشتریان انتقال یابد.
شرایط انتقال هزینه گواهی به مشتری
نکته مهم در اصلاحیه آیین‌نامه مربوط به گواهی‌هایی است که پیش از تغییر نرخ خریداری شده‌اند. گواهی‌های اسقاط موجود در مخازن خودروسازان و واردکنندگان که با نرخ قبلی خریداری شده‌اند در سامانه نوسازی ناوگان مشخص و نشانه‌گذاری می‌شوند. اگر شرکت از این گواهی‌های قدیمی برای شماره‌گذاری استفاده کند، مجاز به دریافت مابه‌التفاوت افزایش نرخ از مشتری نیست. همچنین تا زمانی که گواهی‌های خریداری‌شده با نرخ قبلی در مخزن شرکت وجود داشته باشد، استفاده از گواهی‌های جدید با نرخ بالاتر برای آن شرکت مجاز نخواهد بود. انتقال هزینه جدید تنها زمانی ممکن است که تولیدکننده یا واردکننده گواهی‌های مورد نیاز خود را با نرخ جدید خریداری کرده باشد.
نظارت بر رعایت مقررات و حقوق مصرف‌کننده
مسئولیت رعایت این مقررات بر عهده شرکت‌های تولیدکننده و واردکننده خودرو گذاشته شده است. اطلاعات مندرج در سامانه نوسازی ناوگان می‌تواند در اختیار نهادهای نظارتی مانند سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان و سازمان بازرسی کل کشور قرار گیرد تا هرگونه دریافت هزینه غیرمجاز از مشتریان مورد بررسی قرار گیرد. در صورت مشاهده استفاده از گواهی‌های قدیمی و هم‌زمان دریافت هزینه افزایش‌یافته از خریداران، نهادهای نظارتی می‌توانند وارد عمل شوند.
تکلیف خودروسازان در طرح‌های جایگزینی خودروهای فرسوده
در بخش دیگری از آیین‌نامه، خودروسازانی که در طرح‌های جایگزینی خودروهای فرسوده مشارکت دارند نیز موظف به اجرای سرویس‌های برخط سامانه نوسازی ناوگان شده‌اند. این شرکت‌ها باید ارزش گواهی اسقاط خودروهای تحویلی در این طرح‌ها را براساس نرخ اعلامی سامانه محاسبه کنند و متقاضیان نیز باید از تغییرات نرخ گواهی اسقاط از تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ آگاه شوند. این الزام شفافیت در محاسبه و اطلاع‌رسانی را برای متقاضیان طرح جایگزینی به دنبال دارد.
جمع‌بندی: تأثیر اصلاحیه بر بازار خودرو
اصلاح آیین‌نامه ماده ۱۰ می‌تواند سه بخش کلیدی بازار خودرو را هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهد: هزینه تولید، سرعت فرآیند شماره‌گذاری و در نهایت قیمت نهایی خودرو برای خریدار. اگر عرضه گواهی اسقاط متناسب با نیاز تولیدکنندگان باشد، احتمال ایجاد اختلال در روند شماره‌گذاری کاهش می‌یابد. اما در صورت کمبود گواهی، این موضوع می‌تواند به یکی از گلوگاه‌های جدید در زنجیره عرضه خودرو تبدیل شود. در هر حال، مقررات جدید تلاش کرده‌اند تعادل میان الزام زیست‌محیطی حذف خودروهای فرسوده و حفاظت از حقوق مصرف‌کننده در برابر انتقال هزینه‌های ناگهانی را برقرار کنند.
گفتگو
نظر بگذارید
نظرات (4)
جالب بود، مخصوصا بخش اینکه هزینه قدیمی رو نباید از مشتری دوباره بگیرن. اگه اجرا شه بد نیست
من موندم این مراکز اسقاط واقعاً ظرفیتشون می‌رسه یا نه؟ اگر نه که این قانون خودش میشه گلوگاه جدید!
یعنی عملا ۲۵٪ تولید باید پشتش گواهی باشه؟ سخت‌گیریش زیاده، ولی شاید جلوی شلوغی بازارو بگیره
خب اینجاش منطقیه، ولی اگه گواهی کم بیاد دوباره گیر به بازار می‌افته... قیمت آخرش میره روی دوش خریدار