تولید خودرو تیر ۱۴۰۵ زیر فشار؛ سایپا و مدیران در سقوط

آمار تجمیعی تولید خودروی سواری در فروردین تا تیر ۱۴۰۵ تصویر روشنی از وضعیت کنونی صنعت خودرو نشان می‌دهد: کاهش تولید محدود و مقطعی نیست، بلکه بخشی قابل توجه از ظرفیت تولیدی کشور از دست رفته است. مجموع تولید شرکت‌های حاضر در گزارش از ۲۹۰,۱۶۹ دستگاه در چهار ماه نخست ۱۴۰۴ به ۱۹۹,۶۳۲ دستگاه در بازه مشابه ۱۴۰۵ کاهش یافته است؛ یعنی ۹۰,۵۳۷ دستگاه کمتر تولید شده و افت کلی حدود ۳۱ درصد ثبت شده است.

ریشه‌های افت؛ تمرکز روی چند بازیگر بزرگ

نکته کلیدی این گزارش آن است که بیشترین کاهش تیراژ از سوی چند خودروساز بزرگ رخ داده؛ بنابراین افزایش تولید شرکت‌های کوچک، حتی با درصدهای رشد بالا، نتوانسته خلا تولید از دست‌رفته در بازیگران اصلی را جبران کند. این وضعیت نشان می‌دهد که «موتور اصلی» تولید در کشور در حال کم کردن دور است و تأثیر آن روی آمار کلی صنعت چشمگیر است.

آمار تجمیعی فروردین تا تیر ۱۴۰۵ به تفکیک شرکت‌ها

در جدول تجمیعی چهار ماهه، رتبه‌بندی و تغییرات به این شکل است: گروه ایران خودرو از ۱۵۲,۲۸۳ دستگاه به ۱۳۳,۶۶۵ دستگاه (کاهش حدود ۱۲ درصد، معادل ۱۸,۶۱۸ دستگاه)، گروه سایپا از ۷۹,۱۰۷ دستگاه به ۴۱,۵۲۲ دستگاه (کاهش حدود ۴۸ درصد، معادل ۳۷,۵۸۵ دستگاه)، کرمان موتور از ۱۶,۶۷۵ دستگاه به ۷,۰۰۲ دستگاه (کاهش حدود ۵۸ درصد، معادل ۹,۶۷۳ دستگاه) و گروه بهمن از ۸,۱۲۹ دستگاه به ۳,۸۲۶ دستگاه (کاهش حدود ۵۳ درصد، معادل ۴,۳۰۳ دستگاه).

کاهش‌های چشمگیر

خودروسازی مدیران یکی دیگر از موارد برجسته جدول است که از ۲۱,۸۵۳ دستگاه به ۲,۸۶۸ دستگاه سقوط کرده و کاهش تیراژ آن حدود ۸۷ درصد (معادل ۱۸,۹۸۵ دستگاه) ثبت شده است. آرین پارس موتور، خودروسازان بم و برخی دیگر از کمپانی‌های خصوصی نیز کاهش‌های قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند، اما مقدار مطلق افت آن‌ها به اندازه افت در بازیگران بزرگ نیست.

نمونه‌هایی از رشد اما با پایه کوچک

برخی شرکت‌های کوچکتر رشد قابل‌توجهی در تولید داشته‌اند؛ برای مثال سانیار موتور پارسیان از ۱,۴۹۹ دستگاه به ۲,۹۶۷ دستگاه رسیده و رشد حدود ۹۸ درصدی ثبت کرده است. دیار خودرو نیز از ۱۶۴ دستگاه به ۸۱۱ دستگاه رسیده است که در عمل ۶۴۷ دستگاه افزایش (رشد حدود ۳۹۵ درصد) را نشان می‌دهد. با این حال، وزارت آمار خام این رشدها را باید در بستر اعداد مطلق و مقیاس کلی صنعت دید؛ رشد صددرصدی روی پایه‌های بسیار کوچک، در برابر کاهش‌های چند هزار دستگاهی خودروسازان عمده وزن چندانی ندارد.

ایران خودرو؛ کاهش اما حفظ صدرنشینی

گروه ایران خودرو همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده خودروی سواری کشور است، اما این موقعیت مانع افت تیراژ آن نشده است. تولید تجمیعی این گروه در چهار ماه نخست از ۱۵۲,۲۸۳ دستگاه در ۱۴۰۴ به ۱۳۳,۶۶۵ دستگاه در ۱۴۰۵ رسیده است؛ افتی معادل ۱۸,۶۱۸ دستگاه که حدود ۱۲ درصد کاهش را نشان می‌دهد. در قیاس با سایپا و مدیران خودرو، شدت افت ایران خودرو کمتر است اما عدد مطلق کاهش آن به‌خودی‌خود قابل‌توجه است.

سایپا؛ عامل مهم افت چهارماهه

اگر بخواهیم یک شرکت را به‌عنوان مهم‌ترین عامل کاهش تولید در چهار ماه نخست معرفی کنیم، سایپا در صدر قرار می‌گیرد. تیراژ تجمیعی گروه سایپا از ۷۹,۱۰۷ دستگاه به ۴۱,۵۲۲ دستگاه کاهش یافته است؛ یعنی حدود ۳۷,۵۸۵ دستگاه کمتر تولید شده و افت تیراژ نزدیک به ۴۸ درصد ثبت شده است. به عبارت ساده، تولید سایپا تقریباً به نصف کاهش یافته و همین یک شرکت به‌تنهایی تأثیر زیادی بر آمار کلی گذاشته است.

کرمان موتور و گروه بهمن؛ افت‌های بالای ۵۰ درصد

کرمان موتور یکی دیگر از شرکت‌هایی است که افت شدید را تجربه کرده؛ تولید آن از ۱۶,۶۷۵ دستگاه به ۷,۰۰۲ دستگاه رسیده است که افتی حدود ۵۸ درصد (معادل ۹,۶۷۳ دستگاه) را نشان می‌دهد. گروه بهمن نیز تولیدش از ۸,۱۲۹ دستگاه به ۳,۸۲۶ دستگاه کاهش یافته و افت حدود ۵۳ درصد (معادل ۴,۳۰۳ دستگاه) ثبت شده است. این اعداد نشان می‌دهند که کاهش ظرفیت تولید در میان چند بازیگر اصلی به‌طور هم‌زمان رخ داده است.

مکث موتور: وضعیت نسبتاً پایدار

در میان شرکت‌های اصلی، مکث موتور استثنایی نسبتاً مثبت نشان داده و تولید آن از ۳,۵۱۶ دستگاه به ۳,۴۴۵ دستگاه کاهش یافته که تنها ۷۱ دستگاه افت و حدود ۲ درصد کاهش را نشان می‌دهد. این حداقل تغییر در میان تولیدکنندگان بزرگ، نکته‌ای برجسته در میان آمار منفی کلی است.

تحلیل ماهانه: تیر ۱۴۰۵

نگاهی فشرده به تولید خودروی سواری تنها در تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که روند نزولی تولید ادامه داشته است. تولید ماهانه از ۶۶,۰۱۷ دستگاه در تیر ۱۴۰۴ به ۵۴,۱۵۷ دستگاه در تیر ۱۴۰۵ کاهش یافت؛ یعنی ۱۱,۸۶۰ دستگاه کمتر و افت حدود ۱۸ درصد نسبت به تیر سال قبل.

سهم ایران خودرو و سایپا در تولید تیرماه

در تیرماه ۱۴۰۵، ایران خودرو و سایپا روی هم ۴۷,۴۰۹ دستگاه تولید داشته‌اند که معادل حدود ۸۷.۵ درصد کل تولید ثبت‌شده در جدول است. بنابراین هر تغییر در تیراژ این دو شرکت به‌سرعت در آمار کلی صنعت منعکس می‌شود. در این ماه ایران خودرو از ۳۷,۹۱۳ دستگاه به ۳۶,۷۵۹ دستگاه رسید (کاهش ۱,۱۵۴ دستگاه یا حدود ۳ درصد)، در حالی که سایپا از ۱۶,۶۱۶ دستگاه به ۱۰,۶۵۰ دستگاه تنزل کرد (کاهش ۵,۹۶۶ دستگاه یا حدود ۳۶ درصد).

کرمان موتور، مدیران خودرو و دیگران در تیرماه

کرمان موتور در تیرماه نیز کاهش داشته و از ۳,۳۴۷ دستگاه به ۲,۵۰۲ دستگاه رسیده است (کاهش ۸۴۵ دستگاه یا حدود ۲۵ درصد). خودروسازی مدیران افت بسیار شدیدی را تجربه کرد و تولیدش از ۱,۷۱۷ دستگاه به تنها ۳۱۲ دستگاه رسید؛ یعنی کاهش ۱,۴۰۵ دستگاه (حدود ۸۲ درصد). گروه بهمن، مکث موتور، آرین پارس موتور و سایر شرکت‌ها نیز کاهش‌های ماهانه قابل‌توجهی را ثبت کرده‌اند.

بخش خصوصی و شرکت‌های کوچک؛ رشد اندک اما ناکافی

اگرچه برخی شرکت‌های خصوصی و کوچک‌تر در ماه‌ها یا دوره‌های مشخص رشد درصدی داشته‌اند، مثل سانیار موتور پارسیان که در تیرماه رشد حدود ۸۰ درصدی (از ۴۲۴ دستگاه به ۷۶۲ دستگاه) داشته و دیار خودرو که از ۵۰ دستگاه به ۳۶۹ دستگاه رسیده است، اما حجم مطلق تولید آن‌ها در مقایسه با افت‌های چند هزار دستگاهی خودروسازان بزرگ ناچیز است. بنابراین رشد شرکت‌های کوچک نمی‌تواند خلأ تولیدی ایجادشده توسط بازیگران بزرگ را پوشش دهد.

یک نکته مهم درباره آمار: پیکاپ‌ها در جدول موجود نیستند

گزارش حاضر فقط تولید خودروی سواری را در بر می‌گیرد و شامل تولید برخی خودروهای تجاری یا پیکاپ نیست. به همین دلیل کاهش یا توقف تولید خودروی سواری در یک شرکت لزوماً برابر با کاهش کل تولید آن شرکت نیست. برای مثال، صنایع خودروسازی ایلیا در تیرماه ۱۴۰۴ توانسته بود ۷۳ دستگاه پیکاپ تولید کند که در تیرماه ۱۴۰۵ این رقم به ۹۵ دستگاه افزایش یافته؛ یعنی ۲۲ دستگاه رشد تولید پیکاپ که در آمار سواری این گزارش منعکس نشده است.

جمع‌بندی و پیام آمار

آمار تیرماه نشان می‌دهد تولید خودروی سواری در تیر ۱۴۰۵ نسبت به تیر ۱۴۰۴ حدود ۱۸ درصد کاهش داشته است و در مقیاس چهار ماهه این افت به حدود ۳۱ درصد رسیده است. مجموعاً ۹۰,۵۳۷ دستگاه کمتر در فروردین تا تیر ۱۴۰۵ تولید شده که بازتابی از کاهش ظرفیت تولید در صنعت است. در این مدت سایپا حدود ۳۷,۵۸۵ دستگاه، مدیران خودرو حدود ۱۸,۹۸۵ دستگاه و ایران خودرو حدود ۱۸,۶۱۸ دستگاه از تولید خود را از دست داده‌اند.

چه چیزی از آمار می‌آموزیم؟

اعداد نشان می‌دهند که مشکل کنونی صنعت خودرو در ایران محدود به افت تولید چند شرکت کوچک نیست؛ مسئله اصلی کاهش تولید در میان چند تولیدکننده بزرگ است که سهم بالایی از تیراژ کل را در اختیار دارند. این الگو باعث شده کاهش‌های بزرگ در چند نقطه تمرکز، تبدیل به افت‌های قابل‌توجه در آمار کلی صنعت شود.

نتیجه‌گیری نهایی

تولید خودروی سواری در تیرماه و در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ تحت فشار جدی بوده است. افت‌های عددی و درصدی در برخی شرکت‌های بزرگ مانند سایپا، ایران خودرو، مدیران خودرو و کرمان موتور چشمگیر است و رشد شرکت‌های کوچک تا این لحظه نتوانسته توازن را به آمار تولید بازگرداند. آمار منتشرشده نشان می‌دهد که افت تولید دیگر فقط یک عدد آماری نیست، بلکه نمایانگر کاهش واقعی ظرفیت تولید در بخش مهمی از صنعت خودروسازی کشور است.