پس از مطرح شدن ادعایی درباره تخصیص نزدیک به ۶ میلیارد دلار ارز به مدیران‌خودرو و بحث انتساب بیش‌اظهاری در اعلام ارزش قطعات CKD، مدیران‌خودرو در نشستی رسمی با رسانه‌ها به صورت مفصل به این ابهامات پاسخ داد. بهرام شریعت، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل این مجموعه، در جمع خبرنگاران نه تنها دریافت ارز ترجیحی را رد کرد، بلکه شفافیت فرآیندهای خرید، نحوه تعیین ارزش اسناد وارداتی و سازوکارهای بانکی مرتبط را نیز تشریح نمود.
پیش‌زمینه ماجرا؛ از ادعا تا نشست پاسخگویی
ماجرا از زمانی شکل گرفت که مجتبی یوسفی، نماینده مجلس، در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر ادعاهایی مطرح کرد مبنی بر اینکه حدود ۶ میلیارد دلار ارز به مدیران‌خودرو اختصاص یافته است و در ارزش‌گذاری برخی خودروها یا قطعات CKD این شرکت مبالغی بیش از واقع اعلام شده است. انتشار این اظهارات باعث شد مدیران‌خودرو برای دفاع از شفافیت عملکرد خود و توضیح درباره سازوکارهای ارزی و تامین قطعات، نشستی اختصاصی با اصحاب رسانه برگزار کند.
ارزیابی ۱۵ ساله و رد دریافت ارز ترجیحی
شریعت در این نشست یادآور شد که مدیران‌خودرو طی ۱۵ سال گذشته از منظر ارزی تحت حسابرسی قرار داشته و این موضوع از دید شرکت کاملاً روشن و قابل بررسی است. او با تأکید گفت شرکت در این بازه زمانی ارز یارانه‌ای (ترجیحی) دریافت نکرده و حتی خود او شخصاً با پیشنهاد تخصیص ارز ترجیحی برای تولید خودروهای برقی مخالفت کرده است. این موضع‌گیری صریح در برابر ادعای استفاده از ارز با نرخ ترجیحی، یکی از محورهای اصلی پاسخ شرکت بود.
عملکرد صادراتی و نحوه تأمین ارز
یکی دیگر از نکات مطرح‌شده توسط شریعت، اشاره به حجم صادرات و تهاتر شرکت در پنج سال گذشته بود؛ وی اعلام کرد مدیران‌خودرو در این دوره بین ۳ تا ۴ میلیارد دلار صادرات و تهاتر داشته است. به گفته او بخش قابل توجهی از تأمین ارز شرکت از طریق خرید کالاهای صادراتی از رینگ صادراتی بورس کالا و استفاده از ظرفیت صادرات برای تامین ارز انجام شده است. شریعت افزود که در برخی موارد هزینه تامین ارز برای مدیران‌خودرو حتی بالاتر از نرخ بازار آزاد بوده است؛ بنابراین ادعای بهره‌مندی از ارز ترجیحی و تامین ارزان‌تر ارز برای خرید قطعات را به کلی رد کرد.
خرید قطعات؛ بدون واسطه و مطابق اسناد
ادعای وجود واسطه‌ها در قراردادهای خرید CKD نیز یکی دیگر از محورهایی بود که مدیران‌خودرو به آن پاسخ داد. شریعت به‌طور مشخص گفت تمامی خریدها به‌صورت مستقیم از تولیدکننده خارجی انجام می‌شود و هیچ شرکت واسطه‌ای که به او یا اعضای خانواده‌اش مرتبط باشد، در این فرایند دخالت نداشته است. او تأکید کرد مبالغ پرداخت‌شده مطابق اسناد و ثبت سفارش انجام شده و کل مبلغ معامله به فروشنده خارجی پرداخت شده است. همچنین رئیس هیئت‌مدیره گفت هیچ مبلغی به او یا اعضای خانواده‌اش منتقل نشده است.
سندیت و تطبیق با ثبت‌سفارش
شریعت توضیح داد که پرداخت‌ها از مسیر سازوکارهای بانکی میان ایران و چین انجام می‌شود؛ مسیری که پرداخت وجه مستقیماً به تولیدکننده را تضمین می‌کند و بانک نیز اسناد و ارزش معامله را بررسی می‌نماید. او افزود تمام خریدهای CKD شرکت با سفارش‌های ثبت‌شده مطابقت داشته و در صورت نیاز حتی بانک مرکزی نیز می‌تواند این موضوع را بررسی کند.
چرا ادعای بیش‌اظهاری CKD قابل قبول نیست؟
مهم‌ترین بخش سخنان شریعت به نحوه ارزش‌گذاری قطعات CKD اختصاص داشت. او با رد ادعای بیش‌اظهاری گفت ارزش اظهارشده برای قطعات CKD توسط خریدار ایرانی تعیین نمی‌شود، بلکه فروشنده خارجی اسناد و ارزش معامله را اعلام می‌کند. به گفته شریعت، این اسناد ابتدا در کشور مبدا بررسی و تأیید می‌شوند، سپس از طریق سفارت ایران در چین مورد بررسی قرار می‌گیرند و در نهایت برای ثبت سفارش در اختیار طرف ایرانی قرار می‌گیرند؛ بنابراین شرکت اظهارکننده مقدار ارزش معامله نیست.
نقش فروشنده خارجی و مراجع بررسی اسناد
وی تاکید کرد که اظهار ارزش معامله توسط فروشنده خارجی انجام می‌پذیرد و طرف ایرانی صرفاً سفارش ثبت‌شده را دریافت می‌کند. در این چرخه، اسناد تجاری در کشور مبدا کنترل می‌شوند و سفارت جمهوری اسلامی ایران در آن کشور نیز اسناد را مورد بررسی قرار می‌دهد؛ این فرایند طبق گفته شریعت، سطوح نظارتی متعددی دارد که شائبه هر گونه گزارش‌سازی داخلی در تعیین ارزش را ضعیف می‌کند.
مقایسه اشتباه CKD با خودروی کامل (CBU)
یکی از استدلال‌های محوری شریعت این بود که مقایسه قیمت CKD با قیمت خودروی کامل وارداتی در بازارهای خارجی از اساس نادرست است. او توضیح داد قیمت یک خودرو در بازارهای مختلف تحت تأثیر عواملی مانند سطح تجهیزات و آپشن‌ها، جایگاه برند، شرایط بازار مقصد، استراتژی قیمت‌گذاری شرکت سازنده و نوع قطعات مورد استفاده قرار دارد. بنابراین مشاهده قیمت یک خودروی کامل در سایت‌های خارجی و نتیجه‌گیری درباره ارزش CKD وارداتی برای تولید همان خودرو در ایران، روش صحیحی نیست.
نمونه‌هایی از تفاوت قیمت بین بازارها
شریعت به نمونه‌هایی اشاره کرد که حتی خودروهای مشابه در بازارهای مختلف با اختلاف قیمت قابل توجه عرضه می‌شوند و یادآور شد که حتی محصولات صادراتی ایرانی نیز در بازارهای هدف با قیمت‌های متفاوت عرضه شده‌اند. این نکته نشان می‌دهد رابطه‌ای ثابت و یک‌به‌یک میان قیمت CBU و ارزش CKD وجود ندارد و تعیین ارزش واقعی قطعات تنها از عهده تولیدکننده اصلی یا صاحب فناوری برمی‌آید.
روش نادرست محاسبه ارزش CKD و درخواست بررسی
رئیس هیئت‌مدیره در اشاره به روش‌هایی که برخی مسئولان وزارت صمت برای تعیین ارزش قطعات به‌کار برده‌اند، گفت در برخی دوره‌ها قیمت خودروهای کامل در بازارهای خارجی به‌عنوان مبنای تعیین ارزش قطعات استفاده شده و سپس با کسر هزینه‌ها و اعمال درصدهایی برای تیراژ و سطح ساخت داخل، ارزش CKD محاسبه شده است. شریعت این روش را از اساس نادرست دانست و تأکید کرد تنها تولیدکننده اصلی می‌تواند میزان واقعی ارزش مجموعه قطعات و سطح تجهیزاتی که برای بازار مشخصی در نظر گرفته شده را ارائه کند.
دعوت به تطبیق سفارش‌ها و بررسی حتی یک دلار اختلاف
برای اثبات شفافیت، شریعت پیشنهاد داد که سفارش‌های ثبت‌شده و مدارک بانکی مربوط به خرید CKD مدیران‌خودرو بررسی شود و تصریح کرد اگر میان مبلغ اعلام‌شده و مبلغ پرداختی حتی اختلاف یک دلاری وجود داشته باشد، باید بررسی شود. او بار دیگر تأکید کرد شرکت هیچ مبلغی را خارج از فرآیندهای رسمی منتقل نکرده و خود و خانواده‌اش از این محل منفعتی نبرده‌اند.
پیگیری حقوقی ادعاهای خلاف واقع
علاوه بر ارائه توضیحات فنی و اسنادی، مدیران‌خودرو اعلام کرد موضوع مطرح‌شده را از مسیر حقوقی پیگیری کرده و شکایتی علیه فردی که مطالب خلاف واقع درباره شرکت منتشر کرده در دست پیگیری است. این اقدام جنبه بازدارنده و دفاعی داشته و نشان‌دهنده تمایل شرکت به روشن شدن همه زوایا در چارچوب قانون است.
ادامه همکاری با شریک چینی؛ تکذیب پایان همکاری
در ادامه نشست، خبرهای مربوط به پایان همکاری مدیران‌خودرو با شریک چینی نیز مطرح شد که شریعت آنها را تکذیب کرد. او با اشاره به رشد شریک چینی طی کمتر از ۳۰ سال و حضور آن در جمع ۱۰ خودروساز برتر جهان، گفت چنین شرکتی بعید است همکاری ۲۰ ساله خود با مدیران‌خودرو را کنار بگذارد و از نو از نقطه صفر با شرکت دیگری آغاز کند. او این شایعات را «مطلقاً غلط» خواند و تأکید کرد همکاری با جدیت ادامه خواهد یافت.
اختلاف فکری وجود دارد اما همکاری متوقف نمی‌شود
شریعت با این حال اشاره کرد که اختلاف‌نظرهایی میان سهامدار ایرانی و شریک خارجی در برخی مسائل وجود دارد؛ از جمله اینکه سهامدار ایرانی انتظار داشت شریک چینی بر اساس توافق اولیه با شرکت‌های دیگر همکاری نکند، اما شریک چینی در مسیر رشد خود به دنبال گسترش همکاری‌هاست. او این موضوع را اختلاف فکری توصیف کرد و افزود این اختلاف به اندازه‌ای نیست که همکاری را مختل یا متوقف کند.
تحلیل منشأ فشارها؛ سه گروه منتفع از تضعیف مدیران‌خودرو
شریعت در بخش دیگری از سخنانش تلاش کرد منشأ فشارها و حملات علیه مدیران‌خودرو را تحلیل کند و از وجود سه گروه ذی‌نفع احتمالی سخن گفت. گروه نخست شامل مجموعه‌هایی است که از سرمایه‌گذاری مدیران‌خودرو برای افزایش عمق ساخت داخل و توسعه زنجیره تأمین ضرر می‌بینند؛ گروه دوم شامل جریان‌هایی است که به دنبال حفظ انحصار در صنعت خودرو هستند و ورود یک خودروساز خصوصی بزرگ را تهدیدی برای وضعیت خود می‌دانند؛ و گروه سوم فعالان واردات خودرو، به‌ویژه واردکنندگان خودروهای دست دوم یا خودروهایی که از کشورهای همسایه وارد می‌شوند، هستند که ممکن است از تضعیف خودروسازان بزرگ خصوصی منتفع شوند.
تأکید بر ضرورت رقابت و چارچوب‌مند شدن واردات
با وجود این تحلیل‌ها، شریعت تاکید کرد که مدیران‌خودرو مخالف اصل واردات خودرو نیست و رقابت را برای صنعت ضروری می‌داند، اما معتقد است واردات باید همراه با استاندارد، کیفیت، خدمات پس از فروش و چارچوب روشن انجام شود تا به جای تخریب تولید داخلی، به ارتقای سطح بازار و حقوق مصرف‌کننده کمک کند.
برنامه مدیران‌خودرو برای افزایش داخلی‌سازی
در بخشی از نشست، شریعت به برنامه‌های مدیران‌خودرو برای افزایش عمق ساخت داخل اشاره کرد. او گفت پس از دستیابی به تیراژ بالا، شرکت وارد مرحله جدیدی از سرمایه‌گذاری در زیرساخت و زنجیره تأمین شده و برنامه مشخصی در این زمینه به وزارت صمت ارائه کرده است. بر اساس اعلام او، مدیران‌خودرو در حال کار بر روی داخلی‌سازی سه محصول و توسعه بخش موتور‌سازی است.
اهداف ساخت داخل برای محصولات مشخص
شریعت اعلام کرد دو محصول X77 و X33 هدف‌گذاری شده‌اند تا تا پایان سال جاری به حدود ۵۰ درصد ساخت داخل برسند و همچنین برای محصول Tiggo 7 هدف‌گذاری حدود ۴۰ درصد ساخت داخل تا پایان سال در نظر گرفته شده است. این برنامه‌ها نشان‌دهنده تمرکز شرکت بر افزایش سهم قطعات داخلی در پروسه تولید و کاهش وابستگی به واردات مستقیم قطعات است.
پارک صنعتی سلفچگان و انتقال فناوری
از دیگر برنامه‌های اعلام‌شده تشکیل یک پارک صنعتی در منطقه اقتصادی سلفچگان بود که هدف آن ایجاد زمینه همکاری میان قطعه‌سازان ایرانی و خارجی و تشکیل شرکت‌های مشترک برای انتقال و توسعه فناوری عنوان شد. شریعت گفت این طرح می‌تواند نقطه اتکایی برای توسعه زنجیره تأمین و افزایش عمق ساخت داخل باشد و بستری برای شراکت‌های فناورانه ایجاد کند.
اتهام گران‌فروشی، درخواست اصلاح قیمت و پاسخ بازار
اتهام گران‌فروشی و انتقاد از قیمت‌گذاری محصولات مدیران‌خودرو نیز در نشست مطرح شد. شریعت توضیح داد مدیران‌خودرو از ماه‌های پایانی سال گذشته درخواست اصلاح قیمت محصولات را ارائه کرده بود و بخش عمده این درخواست به تغییر نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه قیمت‌ها مرتبط بوده است. او افزود در دوره بررسی این درخواست، سایر شرکت‌ها حداقل یک‌بار افزایش قیمت داشتند، در حالی که قیمت‌های مدیران‌خودرو با نرخ ارز قبلی محاسبه می‌شد.
واکنش بازار به قیمت‌های جدید
شریعت به استقبال مشتریان پس از آغاز فروش با قیمت‌های جدید اشاره کرد و گفت در یکی از روزها حدود ۲۷ هزار نفر برای خرید محصولات مدیران‌خودرو ثبت‌نام کردند؛ آماری که به گفته او نشان‌دهنده جذابیت نسبی قیمت‌ها برای بخش قابل توجهی از بازار است. این ادعا به کمک شرکت برای نشان دادن تناسب قیمت‌گذاری با تقاضای بازار مطرح شد، هرچند او تاکید کرد قیمت‌گذاری دستوری و سیاست‌های غیرانعطاف‌پذیر باعث زیان شرکت شده است.
زیان‌های ناشی از قیمت‌گذاری دستوری و چشم‌انداز تولید
شریعت در اشاره‌ای صریح گفت مدیران‌خودرو در سال گذشته به دلیل سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان زیان دیده است. با وجود این زیان، او از ایجاد نزدیک به ۷ هزار شغل مستقیم در سال ۱۴۰۲ خبر داد و برای سال ۱۴۰۳ برنامه تولید ۲۵۰ هزار دستگاه و افزایش اشتغال مستقیم به حدود ۱۰ هزار نفر را اعلام کرد. هدف نهایی، بازگشت به مسیر رشد و رسیدن به تولید ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار دستگاه خودرو عنوان شد که شرکت و شریک چینی آن بر ادامه این مسیر تأکید دارند.
جمع‌بندی: مسیر از مونتاژ به خودروساز کامل
در پایان نشست، شریعت تأکید کرد هدف مدیران‌خودرو حرکت از مرحله مونتاژکاری به سمت تبدیل شدن به یک خودروساز با توانمندی طراحی، تولید، داخلی‌سازی و صادرات است. او یادآور شد شرکت در پی توسعه ساخت داخل، ایجاد زیرساخت‌های تولید قطعات و توسعه همکاری‌های فناورانه است تا به یک مجموعه دانش‌بنیان و صادرات‌محور تبدیل شود. همچنین بار دیگر تاکید شد که مدیران‌خودرو با اصل واردات مخالفت ندارد اما بر شفافیت، استاندارد و خدمات پس از فروش در فرآیند واردات پافشاری می‌کند.
پیشنهاد شرکت برای شفاف‌سازی نهایی
به طور مشخص، مدیران‌خودرو از مراجع ذی‌ربط دعوت کرد سفارش‌های ثبت‌شده، مدارک بانکی و اسناد خرید CKD را بررسی کنند تا هرگونه ابهام یا اختلاف حتی در حد یک دلار شفاف شود. این پیشنهاد نشان می‌دهد شرکت حاضر به اثبات سلامت فرآیندهای خود از طریق سازوکارهای رسمی و نظارتی است و تمایل دارد اختلاف‌نظرها در فضای حقوقی و مدارک رسمی حل و فصل شود.
نتیجه‌گیری نهایی برای خواننده ایرانی
نشست مدیران‌خودرو به‌عنوان پاسخی جامع به اتهامات اخیر، مجموعه‌ای از اسناد‌محوری و استدلال‌های فنی را پیش کشید: رد دریافت ارز ترجیحی، تشریح مسیرهای بانکی و صادراتی برای تأمین ارز، تکذیب وجود واسطه‌های مرتبط با مدیران شرکت، توضیح درباره نحوه تعیین ارزش CKD توسط فروشنده خارجی و ارائه برنامه‌های مشخص برای افزایش داخلی‌سازی و توسعه زنجیره تأمین. مدیران‌خودرو در عین دفاع از عملکرد خود، از نهادهای نظارتی خواسته تا اسناد را بررسی کنند و بر مسیر حقوقی علیه منتشرکننده مطالب خلاف واقع پافشاری کرده‌اند. همزمان شرکت بر ادامه همکاری با شریک چینی و حرکت به سمت خودروسازی دانش‌بنیان و صادرات‌محور تأکید می‌کند.
خوانندگان و نهادهای ذی‌ربط اکنون در موقعیتی هستند که می‌توانند با مراجعه به مدارک و اسناد رسمی، صحت ادعاها و پاسخ‌های ارائه‌شده را مورد ارزیابی قرار دهند؛ موضوعی که مدیران‌خودرو آن را به‌عنوان راه‌حل شفاف‌سازی نهایی پیشنهاد داده است.
گفتگو
نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.